Na predstojećim opštim izborima u Bosni i Hercegovini glasački listić biće nevažeći ukoliko se ne glasa za političku partiju, što je, po ocjeni mnogih, uvod u potpuno zatvaranje kandidatskih lista.
U BiH sistem poluotvorenih lista
Naime, u Bosni i Hercegovini koristi se sistem poluotvorenih lista. Razlika između zatvorenih i poluotvorenih je u tome što kod zatvorenih lista birač može glasati samo za političku partiju. Recimo, neka politička partija kandiduje svoju listu sa imenima kandidata, ali birač može glasati samo za političku partiju i nema mogućnost glasati za pojedinačne kandidate. Kod ovih zatvorenih lista mandat se dodjeljuje na način da, ako stranka na osnovu ukupnog broja glasova osvoji tri mandata u parlamentu, u njega ulaze isključivo prva tri kandidata sa liste.
Kada je riječ o poluotvorenim listama, kakve su još uvijek u Bosni i Hercegovini, birač može glasati samo za stranku, ali može i samo za kandidata ili i za stranku i kandidata. Jedan birač može glasati za maksimalno tri kandidata sa iste izborne liste i to su preferencijalni glasovi. Oni omogućuju da kandidat sa, recimo, desetog mjesta dobije mandat, a da onaj na prvom mjestu ne dobije. Uslov je naravno da taj kandidat sa desetog mjesta ima veći broj glasova od onoga ko je na prvom mjestu.
Uslov za pomjeranje na listi 20 posto glasova
Izmjenama Izbornog zakona Bosne i Hercegovine, da bi kandidati mogli da se pomjeraju na listi, uslov je da osvoje najmanje 20 posto glasova od ukupnog broja glasova koje je ta stranka dobila.
S obzirom na to da će na predstojećim izborima birači iz Bosne i Hercegovine biti u obavezi da glasaju za političku partiju jer će njihov glas u suprotnom biti nevažeći, postavlja se pitanje da li je i BiH na “mala vrata” zatvorila liste. Tačnije, u slučaju BiH, birači će pored standardne liste na kojoj se nalaze političke partije sa svim kandidatima biti u mogućnosti glasati i za kandidate, ali na način da pored imena političke partije oboje i brojeve pod kojim su kandidati kojima žele dati preferencije. U suštini, s obzirom na novi glasački listi, birači u Bosni i Hercegovini neće moći glasati pojedinačno za kandidata, već će morati isključivo glasati za političku partiju da bi njihov glas bio važeći.
Odluka odgovara političkim partijama
-Ova novina jeste krupna izmjena, koja nije ništa drugo nego povratak u zatvorene liste. Obaveza da se glasa za politički subjekat i da će listić biti nevažeći ukoliko se to ne uradi, jeste sužavanje prostora za slobodno odlučivanje pojedinca i ‘primoravanje’ da se opredijeli za stranku. Sama činjenica da glasamo za brojeve, ne imena i slova, odluku vuče na mlin političkim partijama. Malo ko će koristiti dopunske listiće i baviti se imenima. Ali zašto bi to i radili ako izbor lične preferencije ništa ne znači bez križanja stranke. Građani neće trošiti vrijeme na izbornom mjestu uzalud. I tako, stranke koje su zagovarale zatvorene liste dobiše svojih pet minuta – rekla je Tanja Topić, politička analitičarka.
Partije ranije zagovarale zatvorene izborne liste
Inače, kada je riječ o političkim partijama iz Republike Srpske, još prije više od pet godina stranke i vlasti i opozicije bile su za to da se zatvore izborne liste i to na način da mandat pripada političkoj partiji, a ne pojedincu.
U to vrijeme bila je aktuelna priča o izmjenama Izbornog zakona BiH i radna grupa opozicionih stranaka bila je za zatvaranje lista i to “zbog masovne pojave prodaje poslanika”. Tada su naglasili da je potrebno vratiti mandate političkim partijama i dozvoliti da i u budućnosti upravljaju oni koji su na vlast došli “političkom trgovinom i grubim izigravanjem volje građana”.
I Milorad Dodik, predsjednik SNSD-a, tada je govorio da je jedini način da se u BiH uspostavi “zdrava demokratska politička borba” taj da mandati pripadaju partijama.
“Onda ne bismo imali razna bježanja, pobjege, već bismo imali institucije demokratskog karaktera i demokratski sistem, i ja bih to podržao”, rekao je tada Dodik, dodajući da su “otvorene liste temelj političke korupcije, jer se u pojedinim opštinama tačno zna cijena prelaska određenog odbornika iz jedne u drugu političku opciju”.
Kod otvorenih lista problem kupovina mandata
Kod otvorenih lista, problem za političke partije je i u tome što podstiču “rat unutar stranaka”, jer kandidati, umjesto za stranku, često rade sami za sebe i lobiraju da se glasa upravo za njih. Do sada te otvorene liste na određeni način bile su i okidač korupcije s obzirom na to da je javna tajna bila da su nakon zatvaranja biračkih mjesta u pojedinim biračkim odborima određenim kandidatima dopisivani glasovi kako bi izbili u prvi plan i dobili mandat. Na predstojećim izborima, koji se održavaju u oktobru 2026. godine, to neće biti moguće jer će glasove brojati i skener odmah nakon što birač glasa.
Na spisku za glasanje iz inostranstva 48.074 birača
Centralna izborna komisija BiH donijela je Odluku o utvrđivanju i objavljivanju broja birača upisanih u izvod Centralnog biračkog spiska za glasanje izvan BiH i na njemu se nalazi ukupno 48.074 birača.
Donesena je i odluka kojom se odbija upis u izvod iz Centralnog biračkog spiska za glasanje izvan Bosne i Hercegovine za 5.263 podnosioca prijava za glasanje izvan Bosne i Hercegovine sa statusom privremeni boravak.
Takođe, CIK je donio odluku kojom se odbija upis u izvod iz Centralnog biračkog spiska za glasanje izvan Bosne i Hercegovine za 285 podnosioca prijava za glasanje izvan Bosne i Hercegovine sa statusom izbjeglog lica.
Ističe rok za podnošenje kompenzacionih lista
U skladu sa Uputstvom o rokovima i redoslijedu izbornih aktivnosti rok za podnošenje kandidatskih lista za kompenzacione mandate ističe 5. avgusta, saopšteno je iz Centralne izborne komisije BiH.
-Kandidatska lista za kompenzacione mandate sadrži samo imena kandidata koji se već nalaze na redovnim kandidatskim listama koje je podnijela politička stranka ili koalicija za jednu ili više višečlanih izbornih jedinica. Kandidati koji se nalaze na kandidatskoj listi za kompenzacione mandate mogu biti s liste bilo koje višečlane izborne jedinice jednog entiteta i za isti izborni nivo – saopšteno je iz Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine.
U saopštenju se navodi da će nakon izvršenih provjera i ovjera Centralna izborna komisija BiH ovjerene kandidatske liste do 20. avgusta objaviti u dnevnoj štampi, službenim novinama, kao i na internet stranici.
Nezavisne novine
