Koncentracioni logor “Silos” u Tarčinu kod Sarajeva, u kojem je bilo zatočeno više od 600 srpskih civila, od kojih su 24 umrla zbog posljedica fizičkog zlostavljanja, prebijanja, torture i mučenja glađu, zatvoren je krajem januara prije 30 godina, dakle puna dva mjeseca nakon što je potpisan Dejtonski mirovni sporazum.
“Silos”, kao koncentracioni logor za Srbe, kojim je upravljala takozvana Armija BiH, otvoren je 11. maja 1992. u objektu u kojem se prije rata čuvala pšenica, a zatvoren je 27. januara 1996. godine na Svetog Savu, odnosno dva mjeseca nakon što je potpisan Dejtonski mirovni sporazum.
U tom logoru, jednom od ukupno 126 na području ratnog Sarajeva, uglavnom su bili zatočeni civili sa područja Tarčina, Pazarića i drugih okolnih mjesta.
Najmlađi među zarobljenim civilima bio je četrnaestogodišnji Leo Kapetanović, a najstariji Vaso Šarenac koji je imao više od 85 godina i umro je u “Silosu” na temperaturi koja je uvijek bila niža za 10 stepeni u odnosu na spoljnu.
Torture nisu bile pošteđene ni žene, od kojih je jedna bila u šestom mjesecu trudnoće.
Srpski zatočenici, koji su preživjeli stravične torture, svjedočili su da su tadašnji zvaničnici ratne Vladi takozvane RBiH dolazili u “Silos” i da su bili upoznati o dešavanjima u logoru.
Bivši srpski logoraš iz “Silosa” Đorđo Šuvajlo rekao je ranije Srni da su za zločine u tarčinskom silosu direktno odgovorni tadašnji predsjednik muslimanske opštine Hadžići Mustafa Đelilović i komandant Devete brdske brigade takozvane Armije BiH Nezir Kazić i njihovi saradnici.
Prema svjedočenju bivših zatočenika, “Silos” je imao sve elemente zloglasnog Aušvica.
Bivši zatočenik “Silosa” Radojka Pandurević u ranijem svjedočenju za Srnu ispričala je da je i ratni muslimanski lider Alija Izetbegović dva puta bio u blizini “Silosa”.
Bivši zatočenik, sada već pokojni Slavko Jovičić Slavuj iz “Silosa” je izašao 27. januara 1996. godine.
On je svjedočio da je “Silos” bio laboratorija za ispitivanje ljudske izdržljivosti, gdje su muslimanski vojnici i čuvari zatvorenike gledali kao životinje koje su svakodnevno tukli, mučili na razne načine, ubijali glađu i trovali raznim lijekovima.
“Nikad i nikome na svijetu n eponovilo se takvo stradanje i takva mučenja, koja svijet i savremena civilizacija nikad neće moći da shvate, niti da razumiju! – naveo je tada Jovičić koji je i bivši poslanik u Parlamentu BiH.
O raspuštanju logora “Silos” zatvorenici su saznali od predstavnika Međunarodnog komiteta Crvenog krsta.
Logor su napustili 26. januara 1996. godine, dok su posljednja 42 zatvorenika izašla dan kasnije, čime su konačno zatvorena vrata ovog kazamata.
Dana 24. novembra 2011. godine privedeno je nekoliko pripadnika takozvane Armije BiH, koji su osumnjičeni da su učestvovali u zločinima i progonu srpskog stanovništva na području sarajevske opštine Hadžići.
Naredne godine 19. aprila u Tužilaštvu BiH, u Sarajevu, otpočelo je suđenje osmorici pripadnika takozvane Armije BiH, koji su osumnjičeni za nezakonita hapšenja, mučenja i ubijanja, nečovečno postupanje prema srpskim civilima u logoru “Silos”.
Osumnjičeni su Mustafa Đelilović, Fadil Čović, Mirsad Šabić, Nezir Kazić, Bećir Hujić, Halid Čović, Šerif Mešanović i Nermin Kalember.
Za ovo suđenje je vladalo veliko interesovanje, ne samo porodica ubijenih i oštećenih, već i medija u BiH i regionu.
Sud BiH je u julu 2021. godine donio drugostepenu presudu kojom su šestorica osuđenih za zločine nad civilima osuđena na ukupno 42 godine zatvora.
Bivši komandant 9. brdske brigade takozvane Armije BiH Nezir Kazić je osuđen na 10 godina zatvora, na po osam godina zatvora su osuđeni nekadašnji načelnik Stanice javne bezbjednosti u Hadžićima Fadil Čović i bivši upravnik logora “Silos” u Tarčinu (do avgusta 1994.) Bećir Hujić.
Komandir Policijske stanice u Pazariću Mirsad Šabić je osuđen na šest godina, dok su na po pet godina osuđeni nekadašnji upravnik “Silosa”, od avgusta 1994, Halid Čović i bivši stražar u ovom logoru Nermin Kalember.
Njih šestorica su osuđeni za protivzakonito zatvaranje i nečovječno postupanje prema civilima srpske i hrvatske nacionalnosti zatočenim u “Silosu”, kasarni Krupa u Zoviku i Osnovnoj školi “9. maj” u Pazariću, kao i za uskraćivanje prava na suđenje i odvođenje na prinudne radove civilnog stanovništva.
Predsjednik Saveza logoraša Republike Srpske Anđelko Nosović rekao je da su patnje srpskih zarobljenika u logoru “Silos” u Tarčinu kod Sarajeva bile neopisive, da pravda nije stigla naredbodavce i izvršioce zločina nad Srbima ni nakon 30 godina od zatvaranja logora, jer je pred Sudom BiH svega nekoliko ljudi osuđeno na minorne kazne.
Nosović je podsjetio da je “Silos” bio logor smrti za Srbe u kojem je u proteklom ratu bilo zarobljeno više od 600 srpskih civila, od kojih su 24 umrla zbog posljedica prebijanja, torture i mučenja glađu, a zatvoren je 1996. godine.
“Patnje koje su doživjeli srpski zatočenici u tom logoru bile su neopisive, a tome najbolje svjedoči činjenica da silovane srpske žene, a jedno djete je rođeno u logoru, a ne u porodilištu – rekao je Nosović Srni.
On je najavio da će Savez logoraša Republike Srpske na Savindan, 27. januara obilježiti 30 godina od raspuštanja zloglasnog logora za Srbe “Silos” u Tarčinu, na području sarajevske opštine Hadžići.
Nosović je rekao da će ovom događaju prisustvovati predstavnici vlasti Republike Srpske, bivši logoraši, te pojedini strani ambasadori.
Vršilac dužnosti direktora Republičkog centra za istraživanje rata, ratnih zločina i traženje nestalih lica Viktor Nuždić rekao je da je zloglasni logor za Srbe “Silos” u Tarčinu kod Sarajeva bio mjesto u kojem je čovječnost svakodnevno umirala, a bol postao način života.
“Tortura je bila i samo jedan jedini dan proveden u ovom zloglasnom logoru. Teško je, gotovo nemoguće, i zamisliti kakve su muke, glad, strah i poniženje preživljavali zatočenici u tom kazamatu punih 1.300 dana samo zato što su bili Srbi – , rekao je Nuždić Srni.
On je istakao da je svakodnevna tortura, sistematsko izgladnjivanje, brutalna premlaćivanja, psihička iživljavanja i prisilni rad bili svakodnevnica u “Silosu”.
Nuždić je rekao da je kroz ovaj logor prošlo oko 600 Srba, a mnogi od njih nisu preživjeli surove uslove i nečovječna zlostavljanja. Oni koji su izašli živi, ostali su sa trajnim ožiljcima na tijelu i duši, a mnogi od njih su kasnije preminuli.
On je podsjetio da se Haški tribunal nikada nije ozbiljno bavio logorima za Srbe, iako ih je, prema podacima Republičkog centra, samo na području Sarajeva bilo više od 200, među kojima i “Silos” – jedan od najmračnijih simbola stradanja srpskog naroda.
Nuždić ukazuje da je “Silos” formiran u maju 1992. godine i nastavio je da postoji više od dva mjeseca nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma, ističući da su mnogi logoraši prije toga prošli kroz čitav sistem sarajevskih logora, noseći patnju iz jednog kazamata u drugi.
“Iako se Sud BiH bavio zločinima počinjenim nad Srbima u logoru „Silos“, konačan epilog je poražavajući – svega sedmorica osuđenih na sramotne kazne. Stoga je naša obaveza da ne zaboravimo poručio je Nuždić.
Nuždić je rekao da će Republički centar tokom ove godine objediniti sve podatke o sarajevskim logorima i javnosti prezentovati najpotpunija, argumentovana i dokumentovana saznanja, jer je istina dug prema žrtvama i obaveza prema budućnosti.
