Rat na Bliskom istoku mogao bi da aktivira iranske „spavačke ćelije“ i „usamljene vukove“ širom Evrope i Balkana. U slučaju eskalacije sukoba između Vašingtona i Teherana, pojedini evropski gradovi i institucije mogli bi postati direktne mete odmazde.
Prema riječima glavne i odgovorne urednice časopisa “Odbrana i bezbednost” Jasmine Andrić, prijetnja od aktiviranja „spavača“ i „usamljenih vukova“ nikada nije bila veća. Kako je istakla, ne radi se samo o tim grupama, već i o pojedinim iranskim organizacijama dijaspore koje kontroliše Hezbolah.
– Bojim se da nikada nismo bili bliže momentu u kojem bi moglo doći do velikih i masovnih terorističkih napada, kako bi se izazvao što veći haos – istakla je Andrić.
Rizik postoji
Kada su u pitanju balkanski prostori, ona smatra da je direktan napad manje moguć, te da će ovi regioni najčešće služiti kao odskočna daska radikalnih ekstremista za djelovanje širom Evrope.
– Nismo im toliko interesantni, jer nismo učesnici ovog rata. Na ovim prostorima živi vrlo malo Jevreja, a nema ni američkih baza. Ipak, nikada se sa sigurnošću ne može isključiti mogućnost. Rizik postoji, posebno u BiH, gde deluju različite verske frakcije sa vezama prema Iranu i njihovim obavještajnim službama – kaže Andrić.
Slično mišljenje ima stručnjak za bezbjednost i direktor Centra za stratešku analizu Darko Obradović. Prema njegovim riječima, iranska ratna strategija predviđa aktiviranje ilegalnih ćelija, naročito ako se u Iranu proceni da je režim egzistencijalno ugrožen.
– Nakon ubistva iranskog vođe Alija Hamneija objavljena je fatva koja poziva na „sveti rat“ protiv SAD i Izraela. Ukoliko Teheran oceni da je režim pred porazom, verovatno bi se išlo na dodatnu radikalizaciju i izazivanje globalnog haosa, koji bi sprovodile brojne grupe, najčešće povezane sa iranskim ambasadama. Na ovu pretnju nedavno su upozorile i neke obavještajne agencije, koje smatraju da Iran ima logističke kapacitete za takve operacije – ističe Obradović.
On dodaje da veliki broj migranata širom Evrope predstavlja dodatni faktor rizika. Iako većina njih nema veze sa ekstremizmom, u masovnim migracionim tokovima uvek postoji mogućnost da se sakrije mali broj radikalizovanih pojedinaca ili pripadnika ilegalnih mreža.
Obradović ističe i da iranski obavještajni sistem funkcioniše ne samo preko državnih agenata, već i putem proksi grupa i simpatizera, što omogućava osnivanje duboko ilegalnih ćelija koje čekaju signal za aktiviranje. Upravo zbog toga prijetnja od aktiviranja ovih struktura u uslovima velikog geopolitičkog sukoba ostaje veoma realna.
Tramp odlučuje
Kada je u pitanju eventualni kraj rata i neprijateljstava Obradović smatra da prst na tom dugmetu drži američki predsjednik Donald Tramp.
– On je nedavno poručio da se nije umorio od ovog rata na Bliskom istoku, a što bi u prevodu značilo da će isti biti nastavljen i u narednom periodu i to nesmanjenom žestinom – kaže Obradović.
Iskustvo iz prethodnih terorističkih napada u Evropi, od Pariza i Brisela do Beča, pokazuje da čak ni najrazvijeniji bezbjednosni sistemi ne mogu u potpunosti eliminisati rizik. Napadači su često osobe koje godinama žive u evropskim državama, što ukazuje da se radikalizacija može dešavati i unutar samih društava.
Evropski stručnjaci koji se bave bezbjednošću smatraju da, ako rat na Bliskom istoku bude dugotrajan i intenzivan, njegove posljedice osjetiće se i daleko od fronta kroz sabotaže, terorističke akcije ili sajber udare.
Pojedine evropske države već su reagovale i pojačale bezbjednosne mjere. Njemačke vlasti zatražile su da sve bezbjednosne institucije dignu stepen pripravnosti na maksimum. Član parlamentarnog odbora koji nadzire obavještajne službe, Mark Henrihman, upozorio je da se ne može isključiti mogućnost napada ili aktiviranja ilegalnih ćelija, jer je Teheran i ranije provodio operacije van svojih granica.
Slična upozorenja dolaze i iz Velike Britanije, gdje službe pažljivo prate potencijalnu aktivnost iranskih mreža. Pored klasičnih terorističkih prijetnji, pojačan je i nadzor u sajber prostoru, jer postoji povećan rizik od iranskih hakerskih aktivnosti usmjerenih na infrastrukturu, kompanije i institucije povezane sa Bliskim istokom.
Pored Njemačke i Velike Britanije, evropske službe u Italiji, Španiji i Belgiji takođe prate situaciju, naročito oko diplomatskih predstavništava, jevrejskih institucija i američkih ustanova. Iran godinama gradi složenu i razgranatu obavještajnu mrežu na evropskom kontinentu, koristeći kriminalne mreže, lokalne grupe i inostrane posrednike. Primjer takvog posredničkog djelovanja je Foxtrot mreža u Švedskoj, koja je po nalogu Teherana bila povezana sa napadima na izraelske i jevrejske ciljeve.
I SAD, kao direktni akter ovog sukoba, ozbiljno prate situaciju. FBI i druge agencije povećale su nadzor na potencijalno rizičnim područjima i prate aktivnosti koje bi mogle biti povezane sa iranskim aktivnim ćelijama. Nedavni incidenti, kao što je pucnjava u Austinu, podigli su nivo javne i službene pažnje, iako zvanično nije potvrđena direktna veza sa iranskim mrežama.
Planiranje akcija
Evropske službe su u prošlosti razotkrile više planiranih napada povezanih sa Teheranom, uključujući slučaj diplomate Asada Osadaija u Belgiji 2020. i operaciju „Marko Polo “, koja je otkrila ćeliju namjenjenu napadima na jevrejske i izraelske ciljeve. Ovi primjeri pokazuju da iranske mreže godinama pripremaju potencijalne operacije na evropskom tlu, a trenutni geopolitički napetosti, prema ocjenama stručnjaka, dodatno povećavaju rizik od novih incidenata.
Glas Srpske
